پایگاه خبری عصرجهان؛ خدابخش یونسی -سابقه دانش دوستی و علم اموزی سرزمین من،قدمت صدها ساله دارد،قبل از تاسیس دبستان دولتی در حوزه یوسفی،مکتب خانه های در نقاط مختلف منطقه دایر بودند،به همت خانواده مصطفی خان در تنگ نایاب مکتب خانه ای با هزینه خود بر پا کردند،افراد بسیاری باسواد شدند،در روستاهای دیگر هم به فراخور جمعیت مکتب خانه های وجود داشت و بنده اطلاع دقیقی از کم و کیف و بانیان و مکان انها ندارم
حدود دو قرن پیش در زادگاه خودم،مکتب خانه بزرگی به سرپرستی و زعامت جد پدریم بنام اخوند کمال الدین شهرویی دایر بود، وی که فردی روحانی بود،  در توسعه فرهنگی و اشنایی با معارف و مسایل دینی و مذهبی کل منطقه نقش بسزایی ایفا می کرد، شاگردان زیادی را تربیت و تحویل جامعه ان روز داد،در مسایل شرعیه مانند ارث، ازدواج، نماز، روزه، قضاوت، واجبات و مستحبات خدمات شایانی به مردم منطقه انجام دادند،به همین سبب نوادگان ان بزرگوار به دهه اخوند در منطقه مشهور و معروف می باشند،نقل است ایشان تحصیل کرده مدرسه خان شیراز بودند، اثار و ابنیه مکتب خانه هنوز پابرجاست، ولی متاسفانه گذر زمان، بی مهری، بی تفاوتی نسل جدید این ابنیه را دستخوش تخریب و به دست فراموشی سپرد،این شیوه تدریس نسل اندر نسل اموزش داده می شد و بیشتر بزرگان روستای ما پسوند ملا داشتند با علوم قرانی و دعا و مناجات اشنایی کامل داشتند،ورد زبانشان علاوه بر تلاوت، دعا، ذکر، مناجات، اکثرا اشعار پیر توس شاهنامه، هفت لشکر، حافظ، سعدی، کتاب رز و میش، خورشید افرید، فلکناز، امیر ارسلان، ووو بود، هنوز هم قسم به قران اخوند یا قران کمال در منطقه،حتی در حومه بهبهان روستای شهرویی، مرسوم و معمول است، این اثار و ابنیه در یکی از روستاهای شهرویی نشین حوزه، بنام روستای بنه اخوند موجود است و از سازمان میراث فرهنگی و اثار باستانی تقاضامندیم در مرمت و بازسازی ان اقدام مقتضی بعمل اید
لازم به یاد اوری است در همین منطقه شهرویی نشین،علاوه بر موارد ذکر شده،شهر سوخته و قدیمی قلات وجود دارد این شهر دارای ساختمانهای متعدد، ساخته شده از ملات ساروج و گچ دارای ابراهه و قناتهای حفاری شده در دل کوه با مهندسی و معماری خاص می باشد،شوربختانه این اثار در اثر بی تفاوتی و بی مهری طبیعت در حال نابودی است،در دهه های قبل مردم از روی ناچاری بناها را تخریب و از گچ انها در سقف ساختمانهای تیر اهنی استفاده می کردند،افراد سود جو با دستگاهای گنج یاب پیشرفته به تخریب مابقی بناها  پرداختند،و اشیای عتیقه و دفینه های انرا به تاراج بردند،این غارت به شهر سوخته قلات ختم نشد بلکه در تنگ دورق که دارای بقاع  متبرکه،سنگ چینی های قدیمی و اثار و ابنیه باستانی،دیوارهای ساروجی،سنگ نوشته،گورخانه  قدیمی می باشد این سوداگران شبانه با حفاری ناشیانه
قلب این سرزمین بکر را سوراخ سوراخ می کنند، و گنجینه های ذیقیمت ان را که، سند هویت این مرز و بوم است را بی رحمانه به یغما می برند،علاوه بر این منطقه دارای معدن نفت و گاز و دیگر منابع  می باشد،در دهه ۴۰ و دهه ۶۰ بالگردهای  شرکت نفت بارها به این منطقه امدند و از خاک ان نمونه برداری کردند و نقاطی از ان را علامت گذاری کردند،در انتهای همین تنگ معدن با کیفیت مومیایی وجود دارد
سالهای نه چندان دور،دورق نگین سبز در منطقه می درخشید،پوشش گیاهی مناسب جنگل،گیاهان دارویی،انواع درختان،باغها با تنوع میوه های الوان،طعم و عطر بعضی از انها منحصر بفرد بود،چشمه ساران متعدد،اب و هوایی مناسب و معتدل،همه این موهبتهای الهی دست به دست هم دادند تا بهشتی گم شده در منطقه ایجاد شود،اما بر اثر بخل اسمان،شاید ناسپاسی ما و خشکسالی های متعدد پیاپی باعث خشکی چشمه ها و باغها و نهایتا کوچ جوانان به حاشیه شهرها شد و دورق دائم بهار ما را خزانی دلگیر و طاقت فرسا حکمفرما شد۰
تاسیس اولین دبستان دولتی
کمتر کسی در منطقه است که از عملکرد و تلاشهای مجدانه مرحوم مشهدی جعفر کیانی بی اطلاع باشد،بیشتر تلاش ایشان در زمینه عمران و ابادی،توسعه فرهنگی،خدمات بهداشتی و درمانی بود،در زمینه بهداشت و درمان،اولین بخش ناحیه ریشه کنی مالاریا و مبارزه با بیماری های واگیر در کل منطقه بهمیی به همت ایشان در سراسیاب مستقر شد،خدمات ان را کل مردم شهرستان بهمیی بخاطر دارند،کهنه سربازان و پیشگامان این مبارزه تمام عیار، سه نفر از اهالی سراسیاب بودند،مرحومان ملا کهیار کریمی محراب یوسفی و اقای محمد فصیحی بودند، خداوند اجرشان دهد،این گروه با تشکیل اکیپ های سم پاشی در اقصی نقاط صعب العبور منطقه خدمات شایانی به سلامت مردم کردند،هر چند مصرف سموم مالاتیون و D۰D۰T و مانش پاشی در حاشیه رودخانه ها و چشمه ها سلامت محیط زیست و اب و خاک را تهدید میکرد،اما در ان برهه خاص،که بحران و اپیدمی بیماریهای واگیر و انگلی بیداد میکرد و سالیانه قربانی های بسیاری می گرفت،مصرف این سموم سلامت مردم محروم را بیمه کرد،این مقوله کلیدی جای بحث بسیار دارد و در این مقال نمی گنجد۰
به موازات این خدمت شایان،در سال ۱۳۳۶ در سراسیاب،با همت جناب کیانی و دیگر بزرگان ایل و همیاری عامه مردم، در منزل شخصی و تقبل دیگر هزینه ها با همکاری جناب عاملی رییس فرهنگ بهبهان، کهگیلویه و گچساران یک مدرسه دایر شد، مدیریت این مدرسه شخصی بنام ثاقبی اهل یزد عهده دار بودند، شاگردان زیادی تربیت کردند،فارغ التحصیلان این مدرسه بعد از شش سال خود به استخدام اموزش و پرورش در می امدندو در همان مدرسه مشغول به کار شدند،مدرسه از نظر کادر و اموزگار خودکفا شد، سپس با تلاش ایشان  دبستان پنج کلاسه صدرا تاسیس شد،وی با افراد صاحب نفوذ در دربار ارتباط داشتند،در ان ایام تنها مدرسه منطقه دبستان قاانی لیکک بود،بیشتر نواموزان به تشان، لنده یا بهبهان می رفتند که مشکلات متعددی برای دانش اموزان کم سن و سال به همراه داشت،به همین خاطر بیشتر مردم از فرستادن بچه های خود به مدرسه امتناع می کردند۰
پنجره های دبستان رو به گاراژ بار و مسافر باز می شد،هر روز معرکه ای بود،از درگیری و قیل و قال رانندگان وانت ها  تا مسایل بسیار متنوع،مهیج و گاها بد اموز،بیشتر حواس ما به حواشی و موضوعات گاراژ بود تا  مطالب درسی و کلاس،لازم به ذکر است اولین دبستان دولتی در بهبهان در سال ۱۳۰۲ در محل گود چهک در منزل شخصی دایر شد،پیش از این روش تدریس بصورت مکتبی بود۰