پایگاه خبری عصرجهان؛ وب گردی-در روزای اخیر ما با پدیده بارندگی در فصل تابستان و وقوع سیلاب های ناگهانی، مخرب  و مرگبار روبرو شدیم و تقریبا چهار گوشه ایران شاهد وقع این پدیده(مانسون) است

سیل از عوارض طبیعی است و ورود این پدیده در مردادماه به ایران هم یقینا علل طبیعی دارد
گاهی عوامل انسانی مثل بستن مسیل ها و یا در معرض سیل قرار گرفتن موجب می شود که سیل مخرب و ویرانگر شود لذا هرجایی راه آب بسته شود به هنگام بارندگی شدید آب طغیان می کند

بجویی که یک روز بگذشت آب/نسازد خردمند ازو جای خواب

فردوسي بزرگ در شاهنامه بيش از هزار سال پيش با زبان شیوای شعر فارسی در مورد سيل چه گفته است تا بهتر درك كنيم كه سيل هيچ خسارتي ندارد بلكه ما انسان ها با دست درازي به طبيعت و ساخت ساز در مسير سيل به طبيعت خسارت زديم و طبيعت هم اينگونه پاسخ مي دهد

پیوست:
پدیده یا بارش های مانسون چیست؟
مانسون نسیم‌های دریایی شدیدی است که در فصل تابستان منجر به بارندگی شدید و در پی آن جاری شدن سیلاب می‌شود.
 
سرچشمه اصلي نيروي مانسون

همانند كليه سيستم‌هاي اقيانوس‌شناسي و هواشناسي در سياره زمين، مانسون‌ها هم نيروي اصلي خود را از خورشيد مي‌گيرند. كم‌وبيش حدود ۳۰% از انرژي خورشيدي كه به سطوح بالاي جوي مي‌رسد، به‌وسيله سطوح فوقاني ابرها و سطح زمين به فضا بازتاب مي‌شوند. مقدار بسيار كمي از آن نيز به‌وسيله جو جذب مي‌شود. تضاد و تقابل فصل‌ها در دو نيمكره شمالي و جنوبي، موجب حركت آرام هوا از نيمكره زمستاني به سوي نيمكره تابستاني، به وسيله گراديان افقي فشار و نيروي عمودي شناوري از اختلاف درجه حرارت، مي‌شود.اما آب و خشكي، به مقدار يكسان انرژي دريافتي از خورشيد، دو واكنش متفاوت نشان مي‌دهند. دودليل براي اين تفاوت ذكر شده است.
نخست اينكه دماي ويژه آب دو برابر دماي ويژه خاك است، يعني با مقدار مساوي انرژي دريافتي، خاك دو برابر آب گرم مي‌شود. دليل دوم، ‌كه از دليل نخست بسيار مهم‌تر است اين‌است‌كه، گنجايش مؤثر دما، (توانايي يك ماده براي نگه داشتن گرما)، براي اقيانوس‌ها بسيار بيشتر از قاره‌هاست.در فصل زمستان، خشكي بيش از انرژي كه از خورشيد دريافت مي‌كند، انرژي به هوا گسيل مي‌كند. گرمائي كه در تابستان پيش در ژرفاي خاك ذخيره شده بود، اينك به سطح زمين مي‌آيد. ازآنجاييكه در اقيانوس، گرماي بيشتري ذخيره مي‌شود، در زمستان سطح آن كمتر سرد مي‌شود.
این باران‌ها پیرامون شبه‌قاره هند، به ویژه خلیج بنگال را توفانی و ناامن می‌کرده است  و دامنه آن، حتی در برخی موارد به قلب دریای پارس هم کشیده می‌شد به طوری که در چند مورد مرکز ایران را هم تحت تاثیر قرار داده است.
در خرداد ماه و در حالی‌ که نیم‌کره شمالی به سوی تابستانی سوزنده پیش می‌تازد، در شبه قاره هند گویی زمستان آغاز می‌شود. گرمای وحشتناک و مرگ‌آور توسط بارانی سیل‌آسا به نام مانسون یا توفان‌های موسمی قطع شده و زندگی در این سرزمین را امکان پذیر می‌سازد.

خط استوای هواشناسی ITCZ که بر خلاف استوای جغرافیایی ثابت نیست و به شدت متغیر است، بر روی فلات تبت مستقر شده و شبه قاره هند را که از دیدگاه جغرافیایی در نیم‌کره شمالی قرار دارد، در نیم‌کره جنوبی قرار می‌دهد.
 
چرخه تابستانی مانسون هند

در فصل تابستان در هر نیم‌کره، انرژی دریافتی خورشید، بیش از انرژی باز تابشی است. همچنین خشکی گرمای خود را زودتر از دست می‌دهد. این خصوصیت به ‌ویژه بر روی بیابان رب الخالی، یکی از بزرگترین بیابان‌های جنب‌حاره، و فلات تبت، با ارتفاع متوسط 4 کیلومتر از سطح دریا، در میانه قاره آسیا، نمایان است. این گرمای از دست رفته، حد غربی و شمالی مانسون هند را توجیه می‌کند.
در خرداد ماه هندوستان شمالی از چندین ماه پیش همچنان خشک است و دما در آن به بیش از 40 درجه سانتیگراد می‌رسد. همزمان در نیم‌کره جنوبی، زمین سرد است. در هر نیم‌کره، تبادل انرژی میان خشکی و دریا برقرار می‌شود. نتیجه کلی، بالا رفتن گرمای هندوستان و شمال افریقا در برابر پایین آمدن گرمای اقیانوس هند است.
هنگامی که ناحیه مانسون آسیا به بیشینه دمای خود می‌رسد، گرادیان افقی فشار بر فراز خشکی و دریا شدت می‌یابد. گرادیان فشار و نیروهای شناوری که به وسیله گرمای هوا ایجاد می‌شوند، موجب حرکت همگرائی در نزدیکی سطح زمین می‌گردند. این خود موجب حرکت هوای مرطوب و سنگین از سوی استوا و اقیانوس هند به سوی منطقه کم‌فشار جنوب آسیا می‌شود. به دلیل وجود شتاب کوریولیس (نیروی حاصل از چرخش محوری زمین) ، مسیر واقعی حرکت بادها منحنی است. پاد ساعت‌گرد روی شبه قاره هند و ساعت‌گرد بر روی فلات تبت.

باران‌های موسمی

جریان هوای برخاسته در روی شبه قاره هند، محیطی با فشار کم را ایجاد می‌کند. این هوا نخست منبسط شده سپس سرد می‌شود، آنگاه رطوبتی را که با خود حمل می‌کرده به ابر و سرانجام باران تبدیل می‌گردد. فرآیند میعان نیز گرمای نهان (latent heat) ذخیره شده در مولکول‌های آب را آزاد می‌کند. این منبع عظیم گرما به نیروی شناوری برای ایجاد چرخه مانسون افزوده می‌شود.
رشته کوه‌های Ghats در ساحل غربی هند و رشته کوه‌های سترگ هیمالایا در فلات تبت در شمال شبه‌قاره هند، نیروی مکانیکی بالارونده‌ای تولید می‌کنند که این نیرو به فرآیند میعان و بارش بسیار کمک می‌کند.
باران‌های موسمی تابستانی آسیا، برای حدود یک‌صد روز، تقریبا همزمان با بادهای 120 روزه سیستان، از روزهای پایانی خرداد ماه آغاز شده و در روزهای آغازین مهر ماه به پایان می‌رسد. روز آغازین این باران‌ها برای هر سال متفاوت از سال‌های دیگر است، اما این روز در یک محدوده یک ماهه قرار دارد.
در Kerala، که در عرض جغرافیایی 8 درجه شمالی قرار دارد، این باران‌ها در روز 12 خرداد، با تقریب یک هفته‌ای، آغاز می‌شود. سپس مانسون به آهستگی به سوی شمال‌غربی پیش‌روی می‌کند.
روز 21 خرداد در بمبی، 19 درجه شمالی، و روز 26 خرداد در دهلی، 28.5 درجه شمالی، خود را نشان می‌دهد.
در نیمه نخست تیر ماه، تمامی شبه قاره هند زیر نفوذ مانسون قرار می‌گیرد. تعادل آب در هندوستان چنان مو به ‌مو و تنگاتنگ است که فقط یک هفته تاخیر در باران به فاجعه‌ای بزرگ منجر می‌شود.
هرچند تاریخ آغاز این باران‌ها اغتشاشی یک‌ماهه دارد، اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد که مقدار باران موسمی، ربطی به تاریخ آغاز آن ندارد. بیشینه این بارش‌ها در Cherranpunji با میانگین 425 اینچ در سال است، اما در یک مورد حتی 1024 اینچ بارندگی هم ثبت شده است.
بررسی و مطالعه باران‌های موسمی نشان می‌دهد که این جریان در حدود اواخر مرداد و اوایل شهریور، یک وقفه 3 الی 21 روزه دارد.
از مهر ماه تا خرداد ماه در شبه‌قاره هند، به‌جز منطقه تامیل‌نادو و رشته‌کوه‌های Ghats، به ندرت بیش از چند میلی‌متر باران می‌بارد. در مهر ماه باران‌های موسمی به سوی جنوب‌شرقی هند حرکت می‌کند. در آبان‌ماه جبهه مانسون به تامیل‌نادو رسیده و تقریبا در همین زمان مانسون زمستانی در جنوب هند به آرامی آغاز می‌شود.
در این زمان، دیگر مناطق شبه‌قاره هند به سوی خشکی پیش می‌رود، بادهای گرم ‌و‌مرطوب جنوب‌غربی به بادهای سرد و خشک شمال‌شرقی، و مانسون تابستانی به مانسون زمستانی تبدیل می‌شود. در زمستان بادهای شمال‌وز، هوای سرد و خشکی را بر روی شبه‌قاره حاکم می‌کنند. این فرآیند موجب ایجاد هوایی سرد، خشک و بدون ابر، به ویژه در ماه‌های بهمن و اسفند می‌شود.
از میانه‌های اسفند ماه تا آغاز باران‌های موسمی در خرداد‌ماه، توفان‌های تندری پیش‌درآمد مانسون ، گاهی این گرمای دهشتناک را می‌شکند.
 در اواخر خرداد ماه، کرانه‌های هند شاهد ظهور دوباره باران‌های موسمی خواهند بود. این چرخه هوایی زندگی مردم در این منطقه را به شدت تحت تاثیر خود قرار می‌دهد.

بارش های مانسون در ایران

از اواسط خرداد و همزمان با گرما در نیم کره شمالی زمین، در شبه قاره هند شاهد باران های سیل اسا هستیم به گونه ای که این باران ها در تابستان چهره شبه جزیره را زمستانی می کند. با بارش های سیل آسا طوفان های موسمی در این مطقه رخ می دهد که به مانسون مشهور است.
 
جریان هوای بلند شده از روی منطقه شبه قاره در محیطی کم منبسط شده و تبدیل به رطوبت و باران می شود. منبع بزرگ گرما در مولکول های آب باعث می شود تا این چرخه منجر به وقوع پدیده مانسون شود.
سیستان وبلوچستان به ویژه مناطق جنوبی آن همواره 2 پدیده مانسون در تابستان و آب و هوای مدیترانه ای و سامانه کم فشار سودان را در زمستان تجربه می کند.

پدیده یا بارش های مانسون چیست؟

پدیده مانسون در تابستان بر روی اقیانوس هند تشکیل شده که به دنبال آن بارش های شدید بر روی دریا در هندوستان و پاکستان می بارد و اثرات آن استان سیستان و بلوچستان به ویژه مناطق جنوبی و مرکزی این استان را فرا می گیرد.
بادهای مانسون یا موسمی همه ساله در فصل تابستان طراوت خاصی به آب و هوای گرم جنوب استان به ویژه شهرستان های چابهار، کنارک، نیکشهر و سرباز می بخشد به طوری که نسیم روح بخش و شمیم دل انگیزش جان را تازه می کند، به همین سبب معمولا منطقه آزاد چابهار با برگزاری جشنواره مانسون زمینه ساز حضور بسیاری از هموطنان برای بهره گیری از این آب و هوا و برنامه های متنوع آن می شود.

این پدیده با ویژگی بارز ریزش های رگباری و سنگین در مدت زمان کوتاه همراه با تند باد در تابستان معمولا شهرستان های جنوبی سیستان و بلوچستان به ویژه چابهار، کنارک، سرباز، نیکشهر و ایرانشهر را تحت تاثیر قرار می دهد.
به گفته برخی کارشناسان بارش های این چنینی در جنوب سیستان و بلوچستان گرچه سبب جاری شدن سیلاب های مخرب و وارد آمدن خسارت های سنگین مالی و گاه جانی می شود، اما در صورت مهار آنها می توان آب مورد نیاز آشامیدنی و کشاورزی منطقه را که همواره در طول سال از تشنگی رنج می برند، ذخیره کرد.
این پدیده جوی همزمان با وقوع بادهای 120 روزه سیستان در کشورمان رخ می دهد و روی مناطق جنوب شرق کشور به ویژه سیستان وبلوچستان تاثیر گذار است. بررسی های متخصصان هواشناسی نشان می دهد هرچه تاثیر مانسون روی کشورمان کمتر باشد، بارش های پائیزی در زمان مقرر در کشور انجام شده و بارش در پائیز به تاخیر نمی افتد.