پایگاه خبری عصرجهان؛محمد شریفی✍️

🔸الف: حدود جغرافیای منگشت

کوه‌های منگشت در شرق استان خوزستان واقع شده‌اند و بین شهرستان‌های ایذه، باغملک و لردگان گسترده شده‌اند. این منطقه شامل کوه‌های گندم‌کار، بادرنگان، قارون، مُهوَلی، شناز، توف اسپید، تنوش، ناشلیل، زردحلقه، برآفتاب، چلا، تیربازک، سرتنگ، اوبیفه، سفیدکوه، دوتو، کله، سردوفون، دوزرد، سه‌پران، قوچه و نسا است و پهنه‌ای به وسعت بیش از ۱۸۰۰ کیلومتر مربع را در بر می‌گیرد. بلندترین قله این کوهستان ۳۶۱۳ متر ارتفاع دارد.

از دامنه‌های غربی این کوهستان، رودخانه‌های ابوالعباس، هلایجان، آب زرک و صیدون سرچشمه می‌گیرند و از دامنه جنوبی آن، رودخانه‌های لیراب و سمه جاری می‌شوند. رودخانه‌های خرسان و کارون نیز سراسر دامنه شرقی آن را می‌پیمایند. بخش عظیمی از این کوهستان را جنگل‌های نسبتاً انبوه پوشانده‌اند. در منتهی‌الیه شمالی آن، دریاچه‌ای به نام بوندان به ابعاد ۲٫۵ در ۲٫۵ کیلومتر قرار دارد و دریاچه کوچک دیگری به نام دوتو در دامنه جنوبی آن واقع شده است.

🔹ب: ریشه شناسی منگشت

در مورد ریشه‌شناسی نام «منگشت»، این واژه ممکن است از ترکیب دو جزء «مونگه» یا «مانگه» و «گشت» یا «وشت» تشکیل شده باشد. در زبان‌های باستانی ایرانی، «مانگه» به معنای ماه (قمر) بوده است و «گشت» از ریشه «گشتن» به معنای گردش یا چرخش می‌آید. بنابراین، «منگشت» می‌تواند به معنای «گردش ماه» یا «محل گردش ماه» باشد. این تفسیر ممکن است به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص کوهستان و مشاهده برجسته ماه در آسمان این منطقه باشد.

همچنین، در برخی گویش‌های محلی، «مونگه» یا «مانگه» به معنای بزرگ یا عظیم است و «گشت» به معنای منطقه یا ناحیه. در این صورت، «منگشت» می‌تواند به معنای «منطقه بزرگ» یا «ناحیه وسیع» باشد که به وسعت این کوهستان اشاره دارد.نکته ی مهمی که سالها ذهن نگارنده را به خود مشغول کرده است،وجود چندین مکان و روستا در دامنه های ارتفاعات منگشت است که با پیشوند، "مانگه" یا "مانگ" یا "مونگ" شروع می شوند و در محدوده ی جغرافیایی شهرستان باغملک تا لردگان قرار می گیرند، این مکان ها و روستاهها عبارتند از: دهستان مُنگنان واقع در باغملک، منطقه مونگار و مونجووک در صیدون باغملک، و منطقه ی مُنج که تخفیف یافته ی مونگ است در لردگان و چندین منطقه و مکان دیگر نیز وجود دارد که از ریشه ی مونگ یا مانگه مشتق گرفته شده اند۔ برای بررسی فرضیه ،آثار مکتوب و منابع محکمی در دسترس نبود، تنها راه باقی مانده مراجعه به متون کهن و اساطیری و مدد جستن از زبان شناسی تطبیقی بوده است، این نوشتار و مقالات آتی الهام گرفته از بررسی های ریشه شناسی بوده است۔

🔹 ج؛ تحلیل اجزای نام هایی که با مون و مونگ شروع می شوند:

نام روستای «مُنگَنان» در شهرستان باغملک استان خوزستان، با توجه به قرارگیری آن در دامنه کوه «مُنگَشت»، احتمالاً دارای ارتباط ریشه‌شناسی با نام این کوه است. این ارتباط می‌تواند از منظر زبان‌شناسی تطبیقی مورد بررسی قرار گیرد.

الف:مُنگَشت (Mongasht):

مُن/مان/مونگ/مانگ (Mon/Man/Mong/Mang): این پیشوند ممکن است به «ماه» یا «بزرگ» اشاره داشته باشد. در برخی زبان‌های باستانی ایرانی، «مانگ» به معنای ماه (قمر) بوده است.

گَشت (Gasht): از ریشه «گشتن» به معنای گردش یا چرخش می‌آید.

بنابراین، «مُنگَشت» می‌تواند به معنای «گردش ماه» یا «محل گردش ماه» باشد.

ب : مُنگَنان (Monganan):

مُن/مان/مونگ/مانگ (Mon/Man/Mong/Mang): همان پیشوند مشترک با «مُنگَشت».

-نان (-nān): پسوندی که در برخی گویش‌های محلی به معنای «مکان» یا «جایگاه» است.

در نتیجه، «مُنگَنان» می‌تواند به معنای «جایگاه ماه» یا «محل بزرگ» باشد.

با توجه به اشتراک پیشوند «مُن/مان/مونگ/مانگ» در هر دو نام و معانی مشابه آن‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که نام روستای «مُنگَنان» و کوه «مُنگَشت» از نظر ریشه‌شناسی با هم مرتبط هستند. این ارتباط احتمالاً به ویژگی‌های جغرافیایی و فرهنگی منطقه بازمی‌گردد که در نام‌گذاری مکان‌ها تأثیرگذار بوده است.

نام‌های مکان‌های مختلف در دامنه کوه منگشت، مانند «مُنجِوِک» در منطقه صیدون باغملک، «مُنج» در شهرستان لردگان، و «مُنگَشت»، همگی دارای پیشوند «مُن» یا «مُنگ» هستند که احتمالاً از یک ریشه مشترک نشأت می‌گیرند. این پیشوند ممکن است به «ماه» یا «بزرگ» اشاره داشته باشد.

مُنجِوِک (Monjevek): این روستا در دهستان صیدون جنوبی، بخش علا، شهرستان صیدون در استان خوزستان واقع شده است. نام «مُنجِوِک» را برخی از مورخان برگرفته از سنگ آسیابی به نام «جِوِن» (jeven) می دانند،که در گذشته شلتوک برنج یادگندم را در آن می ریختند و با چوبی مخصوص آن را می کوبیدند . بنا به این نظریه این نام ترکیبی از «مُن» و «جِوِن» به همراه پسوند «-ک» است که به معنای «آسیاب کوچک» یا «محل آسیاب» می‌باشد. نگارنده این نظریه را قابل قبول نمی داند،اصل کلمه احتمالا "مونگه ووک"ب یا مانگه ووک" بوده است که در طی تحولات و تطورات تاریخی دچار سائیدگی و به منجو وک تخفیف پیدا کرده است،  

مُنج (Monj): این شهر مرکز بخش مُنج از توابع شهرستان لردگان در استان چهارمحال و بختیاری است. نام «مُنج» ممکن است از «مُن» به معنای «بزرگ» و «ج» به عنوان پسوند مکان تشکیل شده باشد، که در مجموع به معنای «محل بزرگ» است. نگارنده بر این اعتقاد است با توجه به ساختار واژه ، منج تخفیف یافته ی مونگ یا مانگه بوده است،

مُنگَشت (Mongasht): این نام از ترکیب «مُن» یا «مُنگ» به معنای «ماه» یا «بزرگ» و «گَشت» از ریشه «گشتن» به معنای «گردش» یا «محل» تشکیل شده است. بنابراین، «مُنگَشت» می‌تواند به معنای «محل بزرگ» یا «محل گردش ماه» باشد.

ارتباط نام‌ها: وجود پیشوند «مُن» یا «مُنگ» در این نام‌ها نشان‌دهنده یک ریشه مشترک است که احتمالاً به ویژگی‌های جغرافیایی یا فرهنگی منطقه اشاره دارد. این پیشوند ممکن است به «ماه» یا «بزرگ» اشاره داشته باشد، که در نام‌گذاری مکان‌ها به‌کار رفته است.

در مباحث آتی به الهه ماه بر اساس اسطوره های کهن و پیوند آن به کوههای منگشت خواهیم پرداخت۔