رضا پوراستاد ✍️ این روزها تقریباً همه جناح‌های سیاسی از «انسجام اجتماعی» و «وحدت ملی» سخن می‌گویند، اما رفتار عملی آنان اغلب نتیجه‌ای معکوس دارد.  

هر جریان، انسجام را نه در پذیرش تکثر، بلکه در همراه‌شدن دیگران با برداشت‌ها و مواضع خود جست‌وجو می‌کند.  

در چنین وضعی، وحدت از یک ضرورت ملی به ابزاری برای تثبیت موقعیت جناحی تبدیل می‌شود.  

از منظر رفتارشناسی سیاسی، تکرار یک شعار لزوماً به معنای التزام رفتاری به آن نیست.  

معیار واقعی انسجام‌خواهی، چگونگی مواجهه با منتقد، رقیب و قرائت‌های متفاوت از مسائل کشور است.  

وقتی هر جناح سخنان رهبری را صرفاً در تأیید مواضع خود تفسیر می‌کند، مرجعیت مشترک نیز به میدان رقابت تفسیری فروکاسته می‌شود.  

در این رقابت، بخش‌های همسو برجسته و بخش‌های ناسازگار با منافع جناحی نادیده گرفته می‌شوند.  

نتیجه آن است که همه خود را مدافع وحدت و طرف مقابل را عامل اختلاف معرفی می‌کنند.  

این الگو در روان‌شناسی اجتماعی با «سوگیری تأییدی» و «خودی و غیرخودی‌سازی» قابل توضیح است.  

افراد شواهد موافق دیدگاه خود را می‌پذیرند، اما همان شواهد را در دست رقیب تحریف‌شده یا فرصت‌طلبانه می‌خوانند.  

طرفداران جناح‌ها نیز با بازنشر گزینشی سخنان، برچسب‌زنی و تخریب شخصیت، این چرخه را تشدید می‌کنند.  

در فضای رسانه‌ای، گفت‌وگو جای خود را به محاکمه نیت‌ها می‌دهد و اختلاف نظر به دشمنی سیاسی تعبیر می‌شود.  

این آسیب مختص یک جناح نیست؛ اصولگرا، اصلاح‌طلب، میانه‌رو و منتقد بیرون از ساختار، هر یک ممکن است گرفتار آن شوند.  

هیچ جریانی نمی‌تواند با حذف نمادین دیگران، جامعه‌ای منسجم و سرمایه اجتماعی پایداری ایجاد کند.  

انسجام ملی به معنای یکسان‌اندیشی نیست، بلکه توانایی همکاری بر سر منافع مشترک در عین حفظ اختلاف‌هاست.  

پیش‌شرط آن نیز پذیرش حق نقد، پرهیز از انحصارطلبی در تفسیر مواضع کلان و رعایت انصاف درباره رقیب است.  

جناح‌ها باید به‌جای مطالبه سکوت از دیگران، حدود اختلاف مشروع و زمینه‌های همکاری ملی را روشن کنند.  

رسانه‌ها نیز باید از دوگانه‌سازی‌های هیجانی، تیترهای تحریک‌آمیز و تبدیل هر نقدی به بحران وفاداری فاصله بگیرند.  

جامعه زمانی به دعوت‌های وحدت‌آمیز اعتماد می‌کند که میان گفتار سیاسیون و رفتار واقعی آنان تناقض آشکار نبیند.  

اگر وحدت فقط نام دیگری برای غلبه یک قرائت بر دیگران باشد، «انسجام‌خواهی» خود به مهم‌ترین عامل فرسایش انسجام تبدیل خواهد شد

.

« ۱۰ شهریور ۱۴۰۵»