پایگاه خبری عصرجهان؛ دکتر رحیم چلداوی|مشاور تحصیلی✍️تصور کنید دانش‌آموزی را که هر روز با کیف پر از کتاب به مدرسه می‌رود، سر کلاس می‌نشیند و در امتحانات شرکت می‌کند؛ اما شب‌ها با نگرانی از نمره، ترس از شکست و این فکر آزاردهنده به خواب می‌رود که «اگر موفق نشوم، چه می‌شود؟» شاید کارنامه او هنوز همه‌چیز را نشان ندهد؛ اما در ذهنش، جنگی خاموش جریان دارد. این همان بخش نادیده‌ زندگی تحصیلی است؛ بخشی که نه در کارنامه ثبت می‌شود و نه همیشه در نگاه خانواده و مدرسه دیده می‌شود: سلامت روان دانش‌آموز.
ما معمولاً موفقیت دانش‌آموزان را با معدل، رتبه و نتیجه امتحانات می‌سنجیم. اما آیا دانش‌آموزی که از ترس اشتباه کردن، از پرسیدن سؤال خودداری می‌کند، یا دانش‌آموزی که ارزش خود را فقط در نمره‌هایش می‌بیند، واقعاً در مسیر رشد قرار دارد؟ گاهی پشت افت تحصیلی، بی‌حوصلگی یا کاهش تمرکز، مسئله‌ای عمیق‌تر از تنبلی و بی‌مسئولیتی وجود دارد. اضطراب، فشار انتظارات، مشکلات خانوادگی و ترس از قضاوت می‌توانند توانایی یادگیری را تحت تأثیر قرار دهند. سازمان جهانی بهداشت در گزارش سلامت روان نوجوانان تأکید می‌کند که مشکلات روانی در این دوره سنی می‌توانند بر تحصیل، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی اثر بگذارند. بنابراین، پیش از آنکه از دانش‌آموز بپرسیم «چرا درس نمی‌خوانی؟»، گاهی لازم است سؤال دیگری مطرح کنیم: «چه چیزی درس خواندن را برای تو دشوار کرده است؟»
اگر خوب دقت کنیم می بینیم که ما ناخواسته به اضطراب دانش‌آموزان دامن می‌زنیم. جملاتی مانند «باید از همه بهتر باشی»، «با این نمره آینده‌ای نداری» یا «ببین دوستت چقدر موفق است» ممکن است با نیت تشویق گفته شوند؛ اما برای بعضی دانش‌آموزان، معنایی جز ترس از شکست و احساس ناکافی بودن ندارند.
توجه کنیم که تفاوت مهمی میان انتظار داشتن و فشار آوردن وجود دارد. انتظار منطقی می‌تواند انگیزه ایجاد کند، اما فشار مداوم و مقایسه تحقیرآمیز ممکن است اعتمادبه‌نفس را تضعیف کند. قرار نیست خانواده‌ها و مدارس انتظارات خود را کنار بگذارند؛ بلکه باید میان پیشرفت تحصیلی و سلامت روان تعادل برقرار کنند. دانش‌آموز باید بداند که اشتباه کردن پایان مسیر نیست، کمک خواستن نشانه ضعف نیست و ارزش او به یک نمره یا رتبه محدود نمی‌شود.
مدرسه نیز زمانی در انجام رسالت خود موفق‌تر است که علاوه بر آموزش علوم و مهارت‌ها، به احساس امنیت، تعلق و توانایی‌های روان‌شناختی دانش‌آموزان نیز توجه کند. معلمی که بدون تحقیر بازخورد می‌دهد، مشاوری که به نگرانی دانش‌آموز گوش می‌سپارد و مدیری که فضای امنی برای بیان مشکلات فراهم می‌کند، همگی در شکل‌گیری محیطی سالم‌تر نقش دارند. در این میان، خانواده نیز می‌تواند با گفت‌وگوی همدلانه، توجه به خواب و استراحت، پرهیز از مقایسه و حمایت از تلاش فرزند، زمینه رشد او را فراهم کند.
شاید یکی از مؤثرترین تغییرها در نگاه ما به آموزش، این باشد که در کنار پرسیدن درباره نمره، درباره حال دانش‌آموز نیز سؤال کنیم. به‌جای اینکه فقط بپرسیم «امروز چند گرفتی؟»، بپرسیم «امروز چه چیزی برایت سخت بود؟» به‌جای مقایسه او با دیگران، پیشرفت خودش را ببینیم. به‌جای سرزنش هنگام افت تحصیلی، علت را جست‌وجو کنیم و به‌جای انتظار برای تبدیل شدن مشکل به یک بحران، نشانه‌های اولیه را جدی بگیریم. این تغییرها جایگزین آموزش باکیفیت یا تلاش فردی نیستند؛ بلکه شرایطی را فراهم می‌کنند که دانش‌آموز بتواند از توانایی‌های خود بهتر استفاده کند.
و در پایان بدانیم آینده یک دانش‌آموز فقط در نمره‌های امروز او خلاصه نمی‌شود. ما در کنار تربیت دانش‌آموزانی دانا و موفق، مسئول پرورش انسان‌هایی هستیم که بتوانند با شکست کنار بیایند، احساسات خود را مدیریت کنند، از دیگران کمک بگیرند و در برابر دشواری‌های زندگی تاب‌آوری داشته باشند. بیایید پیش از آنکه نگران افت نمره‌های دانش‌آموزان باشیم، مراقب افت حال خوبشان باشیم؛ زیرا آموزش موفق، تنها ساختن کارنامه‌ای درخشان نیست، بلکه فراهم کردن زمینه رشد انسانی سالم و توانمند است.