عصرجهان /موسی محمدی کارشناس ارشد علوم سیاسی عضو انجمن علوم سیاسی ایران
استان خوزستان با مساحت 64236 کیلومتر مربع، بين 29 درجه و 57 دقيقه تا 33درجه و صفر دقيقه عرض شمالي از خط استوا و47 درجه و 40 دقيقه تا 50 درجه و 33 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ در جنوب غربي ايران قرار دارد و از شمال با استان لرستان از شمال شرقي و مشرق با استا ن هاي چهار محال و بختياري و كهكيلويه و بوير احمد، از جنوب شرقي با استان بوشهر، از جنوب با خليج فارس و از مغرب با كشور عراق هم مرز است .
خوزستان در گذشته دروازه ي دهلیز ایران به طرف خاور شمرده می شد و در حال حاضر قلب تپنده ایران است.
استان خوزستان غنی ترین استان ایران در زمینۀ منابع نفت و گاز است که عمدة درآمد کشور از راه صدور این دو محصول طبیعی حاصل می شود.

خوزستان از لحاظ ژئوپلیتیک از موقعیت منحصر به فردی برخورداراست .وجود جلگه خوزستان به عنوان بزرگترین جلگه حاصل خیز خاورمیانه وبه تبع آن رونق کشاورزی،وجود رودهای فراوان و سدهای آبی متعدد،ذخایرعظیم نفت و گاز،مجاورت با خلیج فارس و تنگه استراتژیک هرمز و هم مرز بودن این استان با کشور عراق همه نشان از اهمیت و جایگاه برتر جغرافیایی این استان است و این استان را تبدیل به یک استان استراتژیک و حساس کرده است.
 موقعیت ژئوپلیتیک و وجود منابع عظیم آب و انرژی دو مؤلفۀ مهم استان خوزستان به شمار می آید.که همین دو مولفه با ارزش و حیاتی همواره در طول تاریخ باعث جلب توجه کشورهای منطقه و قدرت های فرامنطقه به این استان شده است حتی در گذشته شاهد حملات نظامی از سوی بیگانگان به این خطه زرخیر از کشورمان بوده ایم.
حال با توجه به عواملی که در بالا ذکر شد این سوال به ذهن هر خواننده خطور می کند که چرا توسعه استان خوزستان ضرورت دارد؟
در این نوشتار سعی شده باتوجه به ابعاد داخلی و خارجی به این سوال پاسخ داده شود.
در بعد  داخلی استان خوزستان هم از لحاظ قابلیت و امکانات توسعه و هم از لحاظ مشکلات و مسایل موجود یکی از مهم‌ترین استان‌ها ی کشوراست. زیرا از طرفی امکانات و قابلیت‌های برجسته و چشمگیر آن در موارد مختلف می‌تواند نقشی اساسی و ماندگار در توسعه کل کشور ایفا کند و از سوی دیگر مسایل و مشکلات آن به عنوان عواملی که در فرآیند توسعه کل کشور نقش منفی و مخرب را داشته باشد مطرح است.بنابراین زمینه‌سازی برای استفاده از قابلیت‌ها و امکانات توسعه همه‌جانبه استان و همچنین تلاش برای حل مسایل و مشکلات آن از اهمییت ویژه ای برخوردار است.
متاسفانه با وجود پتانسیل ها و منابع عظیمی که در این استان وجود دارد این استان از لحاظ مسائل توسعه و سطح رفاه در مقایسه با دیگر استانهای مرکزی کشور از سطح رفاه و میزان توسعه پایینی برخورداراست.اولین بار نفت در خاورمیانه در روز ۵ خرداد سال ۱۲۸۷ هجری شمسی در شهرستان مسجد سلیمان استان خوزستان کشف شد و استان خوزستان بیش از 3.2 میلیون بشکه نفت کشور را تامین می کند ولی به واسطه دارا بودن نفت مشکلاتی دارد که باید با افزایش سهم خوزستان از نفت این مشکلات برطرف شود و گامی در راستای رفع محرومیت از خوزستان برداشته شود.عوارض سوء ناشی از صنایع نفتی تاکنون مشکلات و آلودگی زیست محیطی بسیاری در خوزستان به وجود آورده است ولی متاسفانه سهم مردم خوزستان از نفت  تنها آلودگی است.
بیشتر شهرهای استان،ابتدایی ترین امکانات بهداشتی را نیز ندارند. نرخ بیکاری استان،بالای 23 درصد و نرخ تورم بالای 20 درصد است. در واقع،مردم خوزستان در کنار سفره رنگین نفت با این مشکلات دست و پنجه نرم می کنند.
 مقوله ی دیگری که بایستی در توسعه استان خوزستان به آن پرداخته شود و از سوی دولت مردان به آن توجه اساسی می شد جنگ تحمیلی عراق علیه ایران،و آسیب ها وصدماتی که استان خوزستان ازجنگ متحمل شده است.
خوزستان از جمله استان هایی است که در طول هشت سال جنگ تحمیلی دچارآسیب و عقب ماندگی فراوانی به نسبت دیگر استان ها شد. از اشغال طولانی مدت برخی مناطق استان گرفته تا موشک باران دایمی برخی شهرهای آن مثل دزفول و حملات هوایی و زمینی به شهرهای بستان،هویزه ، سوسنگرد، اهواز، شوش، شادگان، اشغال خرمشهر و حصرآبادان و بمباران هوایی اکثر شهرهای استان همه باعث آسیب های فراوان به سرمایه های طبیعی و انسانی و زیر ساخت های فرهنگی،اجتماعی و اقتصادی آن شده است،باگذشت دو دهه از جنگ تحمیلی عراق علیه ایران هنوز آثار و بقایای جنگ در جای جای این استان قابل مشاهده است. بی شک توسعه اقتصادی این استان علاوه بر کاهش فاصله طبقاتی و جبران بخشی از عقب ماندگی های ناشی از هشت سال جنگ تحمیلی موجبات امنیت و توسعه پایدار را برای مردم این منطقه وکشور به ارمغان می آورد.
مقوله داخلی دیگری که از بعد داخلی  ضرورت توسعه استان خوزستان را توجیه می کند وجود قومیت ها و عشیره ها  مختلفی که در استان خوزستان (با توجه به مرزی بودن خوزستان) می باشد.در واقع  با استفاده از توسعه اقتصادی، می توان زمینه همگرایی این قومیت ها را فراهم آورد،ضمن آنکه بر طبق نظریات عالمان سیاسی به موجب توسعه اقتصادی می توان موجبات امنیت یک کشور را فراهم اورد و با همان شدت نابرابری در توزیع منابع ثروت و تبعیض وبی عدالتی در مناطق مرزنشین،امنیت یک کشوررا از بین خواهد برد و غفلت و بی توجهی به آن تهدیدات  و بحران های زیادی را در سطح کلان متوجه امنیت ملی کشور خواهد کرد.
باید اشاره کرد که بعد از وقوع انقلاب اسلامی یک مجموع عوامل انسانی و غیرانسانی همچون شروع جنگ تحمیلی و پیامدهای آن و در چند سال اخیر ظهور مشکلات زیست محیطی حاد و پدیده ریزگردها ،گرما و آلودگی هوا بخصوص اینکه شهرستان اهواز به عنوان مرکز استان رتبه اول آلودگی را در بین شهرهای کشور دارد،همچنین بی کار گسترده در کنارظرفیت ها و پتانسیل های عظیم و شگرفی که این استان دارد موجب شد تا جمعیت عظیمی از این استان به سمت استان های مرکزی کشور مهاجرت کنند.و این استان مرزی و حساس جمعیت زیادی از آن کاسته شود در شرایط کنونی نیز بسیاری از نخبگان تقاضای مهاجرت از خوزستان دارند .اکثر این مشکلات ریشه در فقر و محرومیت ساکنین این استان و توسعه نیافتگی استان دارد.
در بعد خارجی ضرورت توسعه استان خوزستان باید اشاره کنم به این نکته ،این استان به دلیل تماس با محیط‌های متنوع بیرونی در خارج از کشور و برخی مشترکات با آن سوی مرز در مناطق مرزهای همجوار از شرایط خاصی برخوردار است.
وجود منابع عظیم نفت و انرژی  موجب شده است تا عوامل بیرونی و کشورهای غربی، بحران ها را در مناطق مرزی تشدید نمایند  به گونه ای که روابط سیاسی ایران با کشورهای همسایه می تواند مهم ترین شرایط مساعد را برای برقراری امنیت در این مناطق ایجاد نماید . و همکاریهای بین مرزی در زمینه ی تجارت و بازرگانی و ایجاد بازارهای مشترک مرزی می تواند امنیت را برای سرمایه داران بزرگ اقتصادی فراهم سازد .این وضعیت می تواند رشد و توسعه این مناطق را به وجود آورد.
حفظ و گسترش امنیت مرزها و مناطق مرزی دغدغه همیشگی کشورهایی بوده است که دارای مرزهای مشترک طولانی با همسایگان خود هستند. دیدگاه‌های نوین در زمینه امنیت مناطق مرزی بر استراتژی توسعه پایدار مناطق مرزی تاکید فراوان دارند.
در حقیقت آنچه که می‌تواند امنیت مرزها را تضمین کند، توسعه پایدار مناطق مرزی است. به گونه‌ای که توسعه پایدار مناطق مرزی از طریق ایجاد بازارچه‌های قانونمند به عنوان راهبرد اساسی حفظ و گسترش امنیت مرزها کمک کرده است. به عبارت دیگر،توسعه و رفاه و امنیت در مناطق مرزی لازم و ملزوم یکدیگر است. همچنین، شدت عدم تعادل منطقه‌ای میان مناطق مرزی و مناطق داخلی کشور بر توسعه ملی تأثیرگذار است و توسعه نیافتگی در مناطق مرزی که منجر به ناامنی می‌شود، اثرات خود را بر توسعه نیافتگی و ناامنی در کل کشور نیز در بلند مدت و حتی میان مدت می‌گذارد که توجه ویژه به آمایش مناطق مرزی نیز می‌تواند در کاهش این موانع موثر بوده، و با ارائه یک نوع برنامه‌ریزی راهبردی، توسعه یکپارچه و پایدار ملی را تحقق بخشد.
 استان خوزستان به دلیل اهمیت فراوان ژئوپلیتیک و موقعیت جغرافیایی حساس خود در کانون تصمیم گیريهاي کلان سیاسی و اقتصادي دولتمردان ایران و همچنین کشورهاي همسایه به ویژه عراق است؛ از اهمیت بالایی برخوردار می باشد. ضرورت این مسئله ناشی از آن است که عدم وجود چنین تحقیقاتی باعث ناشناخته ماندن توانایی هاي بالقوه ي استان خوزستان می شود و در نتیجه عدم بهره گیري از امکانات این استان علاوه بر عقب ماندگی کشور، انگیزه ي سلطه بر این منطقه را در کشورهاي منطقه اي و فرامنطقه اي فراهم می کند.
موسی محمدی کارشناس ارشد علوم سیاسی عضو انجمن علوم سیاسی ایران