عصرجهان/یاسین خرم پور-کارشناس ارشد جامعه شناسی
«شهری که اصلا در نقشه با ذره بین باید پیدایش کرد»، این یک جمله فضای مجازی و واقعی شهرستان بهمئی را ملتهب کرد. بعد از سخنرانی وزیر در روزهای اخیر و واکنش های متفاوت رسمی و غیررسمی از طریق تریبون های متفاوت نسبت به سخنان وزیر و فروکش شدن چنین واکنش هایی، مساله واکنش های هیجانی بخشی از مردم مورد توجهم قرار گرفت. آنچه برآیند این اتفاق بود نشان از آن داشت که بیشتر واکنش های صورت گرفته از سوی مردم، هیجانی و بر اساس احساسات بود.
هر چند مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بیان داشت که گفته آقای وزیر انتقادی محتوایی و با نگاهی کلی به مسائل کلان فرهنگی کشور بود و در سخنرانی هیچ اشاره ای مستقیم و یا غیر مستقیمی به شهر و یا قوم خاصی نشد، ولی به طور کلی واکنش استان به طور عام و واکنش بخشی از مردمان و مسوولین بهمئی به طور خاص نیازمند تحلیلی جامعه شناختی می باشد. این تحلیل کاملاً جامعه شناختی می باشد که در حوزه جامعه شناسی احساسات از منظرهای متفاوت به آن می-پردازم و جدا از قضاوت ها و پیش فرض های صرفا به تحلیل چنین واکنش های از نگاهی جامعه شناختی خواهم انداخت.
احساسات همواره از ديرباز جنبه مرموز و ناشناخته انسان بوده است. ما نوعاً دچار حالت هاي احساسي و هيجاني مي شويم بدون اينكه بدانيم چه اتفاقي در درونمان در حال وقوع است. زندگي روزانه مان سرشار از اين حالت هاي خوشايند و ناخوشايندي است كه تا آنها را تجربه نکنیم، تعريف ما از خودمان و هويت مان ميسر نميشود. از سوي ديگر، در بسياري مواقع اين ما نيستيم كه آنها را بوجود مي آوريم بلكه تنها در معرض تجربه شان قرار مي گيريم، لذا به همين دليل تلاش در جهت شناخت اين جنبه اسرار آميز همواره جزو دغدغه هاي بنيادين انسان بوده است.
ما به‌طور کلی دارای چند احساس اولیه هستیم. احساسات اولیه انسان در جامعه‌شناسی احساس چهار نوع است که سه نوع آن برهم‌ زننده نظم اجتماعی است و یک نوع آن ایجادکننده نظم اجتماعی و همبستگی اجتماعی است. احساسی که تأمین کننده نظم اجتماعی و افزایش هبستگی می‌شود، احساس شادی است؛ اما سه احساس دیگر یعنی ترس، خشم و غم؛ مختل‌کننده نظم اجتماعی هستند. در تحلیل واکنش بخشی از مردم بهمئی از این منظر می توان گفت واکنش مردم بهمئی بیشتر مختل کننده نظم اجتماعی در منطقه و استان بود، یعنی مردم از طریق احساس خشم نسبت به سخنان وزیر واکنش های منفی نشان داده اند. بدون اینکه توجهی نسبت به محتوای سخن وزیر انجام بدهند.
یک نوع نگاه دیگر وجود دارد که در آن برخی از گروه ها و طبقات اجتماعی ذینفع از احساسات شهروندان بیشترین استفاده را در جهت منافع طبقه ای و سیاسی خود به کار می برند، در این نگاه گروهی با اهداف خاص، منافع خود را به جای منافع عمومی تمامی ‌جامعه نشانده و در واقع از احساسات مردم استفاده ابزاری می کنند. ابزار چنین افراد و گروهی تحریک احساسات مردم می باشد. در اینجا ما با انبوه خلق یا جماعت خلق مواجهیم. جماعت یا انبوه خلق در تحلیل جامعه شناختی ویژگی هایی دارند. جماعت یا انبوه خلق اصولا احساساتی است. احساساتش نیز موقتی و زودگذر است. رفتار جماعت خود به خودی بوده و عقلانی نیست. تعدادشان مرتبا در حال تغییر است و نمی توان تعداد آنها را ثابت دانست. چون رفتار گروه های انبوه خلق، احساسی است، نه ادراکی، با شعارهای مرده باد و زنده باد جمع همراه می شوند.
با توجه به مبحث جامعه شناسی احساسات، می توان واکنش های مردم بهمئی را به این صورت تحلیل کرد. تحریک احساسات مردم بهمئی از طریق چه نمادهایی صورت پذیرفت؟؟؟
اولین نکته تحریک احساسات فرهنگی، زبانی و همچنین تحریک حس ناسیونالیسم قومی شهروندان بهمئی از طریق فضای مجازی و واقعی بود. در واقع گروهی با دست گذاشتن بر روی حس ناسیونالیسم قومی و منطقه ای درصدد بودند که از این سخن وزیر برای منافع سیاسی و طبقه ای خود استفاده کنند.
نکته دوم در این رابطه، سوار موج شدن مردم (واکنش های احساسی) بدون تفکر و تعقل نسبت به پدیده اتفاق افتاده می باشد. انتقال سریع هیجانات افراد به یکدیگر، بدین صورت که افراد تابع احساسات و هیجانات آنی گردیده و در اندک زمانی هیجانات شدید تمام افراد را فرا می‌گیرد از ویژگی های بارز جماعت یا انبوه خلق می باشد. در واقع تیپ شخصیتی افراد، تحت تاثیر شدید احساسات و هیجانات در جمع از بین میرود و و شخصیت افراد تابعی از هیجانات جمعی می شود. این ویژگی در بین افراد و کسانی که در بهمئی درباره سخنان وزیر اظهارنظر می کردند، بارز بود.
لذا به طور کلی قلقلک کردن احساسات هر ملت و قومی هم میتواند نتایج مثبت و هم نتایج زیان باری برای یک کشور و یک منطقه داشته باشد. نکته ای که باید بخصوص خواص به آن توجه نشان بدهند این امر می باشد که تحریک کردن احساسات اقوام در جهت بهره برداری سیاسی میتواند در درازمدت برای حفظ نظام اجتماعی نتایج جبران ناپذیری داشته باشد.
مطلبی که خوانید از سری یادداشت های مخاطبین عصرجهان بود انتشار آن الزاما به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست